Focus letterario/ Fokus literacki: Loredana Borghetto - una voce poetica in cammino che conduce alla più profonda consapevolezza di sé / Loredana Borghetto - głos poetycki prowadzący do głębszego poznania samej siebie

Komentarz i przekład na język polski Izabella Teresa Kostka.

Commento e traduzione in polacco Izabella Teresa Kostka.

***

      Nel panorama poetico italiano incontro voci preziose, ciascuna delle quali lascia un'impronta e non passa mai inosservata. Tra queste, con grande entusiasmo, vorrei accogliere oggi Loredana Borghetto, il cui talento letterario ho avuto il piacere di conoscere durante il mio programma culturale "Verseggiando sotto gli astri di Milano".

      Le dodici poesie qui presentate attraversano i grandi temi dell'esistenza, universali e da sempre cari ai poeti, sia italiani sia polacchi: il tempo, la memoria, i ricordi, il cammino umano, l'amore, la perdita, la vecchiaia, la natura, la morte e la speranza. Si tratta di una sequenza poetica che si allontana dal racconto lirico di impronta autobiografica. Essa assume piuttosto i tratti di un discorso universale e riflessivo, capace di superare ogni confine. Il protagonista dell'intera raccolta è il tempo, ma non soltanto come forza che consuma e deteriora: è soprattutto occasione di maturazione. La nostra età, il corpo che cambia, le rughe, gli oggetti della quotidianità e i luoghi della nostra esistenza assumono una dimensione simbolica e portano i segni di un cammino che conduce a una più profonda consapevolezza di sé. È la maturità riflessiva, colma di saggezza, intrisa di quiete e di equilibrio emotivo, a emergere come uno dei tratti più significativi e incisivi della raccolta. L'ordine delle poesie delinea un percorso quasi narrativo: dalla ricerca del cielo evocata nella lirica iniziale fino alla rinascita suggerita nell'ultima. Insieme all'autrice attraversiamo esperienze di perdita, ricordi, amore, attesa e riconciliazione. La raccolta assume così la forma di un unico poema, articolato in diverse tappe autonome ma profondamente collegate, nel quale ogni testo dialoga con gli altri attraverso richiami sia lessicali sia simbolici. Infatti, il lessico stesso è di notevole forza espressiva, intriso di immagini essenziali e armoniose che conferiscono alle poesie un tono profondamente riflessivo e meditativo. È un linguaggio che appare semplice, ma solo in apparenza: lontano da ogni banalità, attraverso il susseguirsi di visioni quotidiane e familiari riesce a sfiorare i grandi interrogativi dell'esistenza umana. La sobrietà stilistica, scelta consapevolmente dall'autrice, non grida né cerca effetti spettacolari ma al contrario, invita il lettore a rallentare il passo, a soffermarsi e a riflettere sull'essenza del nostro percorso terreno.

        La scrittura di Loredana Borghetto è un viaggio attraverso il dolore dell'esistenza, senza mai lasciarsene dominare. Ci ricorda con coerenza che ogni essere umano conserva la capacità di continuare a cercare il proprio cielo, anche quando la terra appare avvolta nell'oscurità.

Izabella Teresa Kostka, agosto 2026

*

W panoramie poezji włoskiej spotykam cenne głosy, z których każdy pozostawia swój ślad i nigdy nie pozostaje niezauważony. Wśród nich z ogromnym entuzjazmem pragnę dziś powitać Loredanę Borghetto, której talent literacki miałam przyjemność poznać podczas mojego programu kulturalnego "Verseggiando sotto gli astri di Milano”.

       Dwanaście zaprezentowanych tutaj wierszy podejmuje wielkie tematy ludzkiej egzystencji.  Argumenty uniwersalne i od zawsze bliskie poetom, zarówno włoskim, jak i polskim: czas, pamięć, wspomnienia, ludzką drogę, miłość, utratę, starość, naturę, śmierć oraz nadzieję. Jest to cykl poetycki, który oddala się od lirycznej narracji o charakterze typowo autobiograficznym. Przyjmuje raczej formę uniwersalnej i refleksyjnej wypowiedzi, zdolnej przekraczać wszelkie granice geograficzne i czasowe. Bohaterem całego tomu jest czas, lecz nie tylko jako siła, która niszczy i powoduje przemijanie, lecz przede wszystkim pojęty jako przestrzeń dojrzewania. Nasz wiek, zmieniające się ciało, zmarszczki, przedmioty codzienności oraz miejsca przypisane naszemu istnieniu nabierają wymiaru symbolicznego i noszą ślady drogi prowadzącej ku głębszej świadomości samego siebie. To właśnie dojrzałość refleksyjna, pełna mądrości, przeniknięta spokojem i równowagą emocjonalną, wyłania się jako jedna z najbardziej znaczących i wyrazistych cech tego cyklu. Układ wierszy wyznacza niemal narracyjną drogę: od poszukiwania nieba, przywołanego w pierwszym utworze, aż po odrodzenie zasugerowane w ostatnim wierszu. Wraz z autorką przemierzamy doświadczenia straty, wspomnień, miłości, oczekiwania i pojednania. Zbiór przyjmuje w ten sposób kształt jednego poematu, podzielonego na odrębne, lecz głęboko ze sobą powiązane etapy, w którym każdy tekst prowadzi dialog z pozostałymi poprzez odniesienia zarówno leksykalne, jak i symboliczne. Sam język poetycki posiada także niezwykłą siłę wyrazu, nasycony jest prostymi i harmonijnymi obrazami, które nadają wierszom ton głęboko refleksyjny i medytacyjny. Jest to język pozornie prosty, lecz tylko na pierwszy rzut oka: daleki od wszelkiej banalności, poprzez ciąg codziennych i bliskich człowiekowi wizji potrafi zbliżyć się do wielkich pytań ludzkiej egzystencji. Świadomie wybrana przez autorkę stylistyczna powściągliwość nie krzyczy i nie poszukuje efektów spektakularnych, lecz przeciwnie, zaprasza każdego czytelnika, by zwolnił krok, zatrzymał się na chwilę i zastanowił nad istotą naszej ziemskiej drogi.

    Poezja Loredany Borghetto jest podróżą przez cierpienie istnienia, nigdy jednak nie pozwala mu się zdominować. Przypomina nam z dużą konsekwencją, że każdy człowiek zachowuje zdolność dalszego poszukiwania własnego nieba, nawet wtedy, gdy ziemia wydaje się spowita ciemnością.

Izabella Teresa Kostka

sierpień 2026

***

IL CIELO

Inchiodata sulla soglia 

con occhi muti 

cerco il cielo.

Soffoco in una convulsione 

di cime levigate da preghiere, di creste erose da bestemmie.

Cuspidi minacciose 

si dissolvono 

in linee d'approdo, 

oltre i confini 

di regni segreti.

Fragili fiori di luce 

si aprono nel silenzio

che si fa sussurro.

A un breve volo 

dal crinale, 

oltre la roccia scabra, 

scorgo qualcosa d'immenso, d'antico.

Il cielo. 

*

NIEBO

Przybita do progu, 

z niemymi oczami, 

szukam nieba.

Duszę się w konwulsji szczytów wygładzonych modlitwami, 

grani startych bluźnierstwami.

Groźne turnie 

rozpływają się w liniach dążących ku przystani, 

poza granicami tajemnych królestw.

Kruche kwiaty światła rozkwitają w ciszy, 

stającej się szeptem.

O krótki lot 

od grani, 

za szorstką skałą, 

dostrzegam coś bezkresnego, pradawnego.

Niebo.

***

CONCHIGLIA SVUOTATA

Senza permesso

il tempo si è arrampicato 

sul tuo corpo 

che non ha l’età del cuore. 

Non hai più 

seni in boccio 

caviglie sottili 

hai l’inverno nei capelli

e fili di pensieri sbucciati 

sulla pelle.

Vorresti imbozzolare

quel corpo marchiato ma polle inattese fioriscono desideri nuovi e ti accorgi

di stare a galla

tra le onde degli anni.

Un’ultima vittoria

prima di abbandonarti

sulla riva

senza fiato

conchiglia svuotata.

*

OPUSTOSZAŁA MUSZLA

Bez pozwolenia czas wspiął się na twe ciało,

które nie zna wieku serca.

Nie masz już piersi w pąkach,

smukłych kostek,

nosisz zimę we włosach,

a na skórze nitki myśli,

obdarte ze złudzeń.

Chciałabyś opleść kokonem

to naznaczone ciało,

lecz z nieoczekiwanych źródeł

rozkwitają nowe pragnienia

i odkrywasz,

że wciąż unosisz się na powierzchni

pośród fal mijających lat.

Jeszcze jedno zwycięstwo

zanim oddasz się

brzegowi

bez tchu

opustoszała muszla.

***

VECCHIO LAVATOIO

Foglie d’autunno

sfinite

riposano

sul vecchio lavatoio.

Mani arrossate

di donne

scuotono

panni macchiati

di rinunce vissute

di piaceri sognati.

In un gocciolare

di sospiri

annegano

spasimi caldi

di femminilità

velate.

*

STARY KAMIENNY ZLEW DO PRANIA

Jesienne liście,

znużone,

spoczywają

na starym kamiennym zlewie do prania.

Zaczerwienione dłonie

kobiet

wyżymują

poplamione rzeczy

naznaczone

przeżytymi wyrzeczeniami

i wyśnionymi rozkoszami.

W rytmie

kapiących westchnień

toną

gorące drżenia

ukrytej 

kobiecości.

***

ESTATI BAMBINE

Ricordare

estati bambine

feconde di sogni

fragranti di prugne e more

incipriati col polline

di fiordalisi e papaveri.

Naufragare ancora

tra le onde verdi

di spighe che s’indorano

mentre le tristezze

sono solo soffioni

dispersi dal vento.

Con le braccia aperte

verso il cielo

accogliere il sole

e poi volare libera

tra passeri e rondini.

Addentare con avidità

un fresco sogno

nell’afa faticosa

di queste estati.

*

DZIECIĘCE LATA

Pamiętać

dziecięce lata,

brzemienne marzeniami,

pachnące śliwkami i jeżynami,

oprószone pyłkiem

chabrów i maków.

Raz jeszcze

utonąć

w zielonych falach

złociejących kłosów,

gdy smutki

są tylko dmuchawcami

unoszonymi przez wiatr.

Z ramionami rozpostartymi

ku niebu

przyjąć słońce,

a potem szybować wolna

wśród wróbli i jaskółek.

Zachłannie ugryźć

świeże marzenie

w dusznym skwarze

tych letnich dni.

***

SEDUTO ALLA FINE DEL SUO TEMPO

Bizzarre primavere

estati torride

hanno lasciato tracce

su quella quercia

che si è fatta salice,

hanno sbiadito parole

incise nella ragnatela

di rughe

che tagliano la pelle.

Quando l’autunno

si arrende all’inverno,

seduto in fondo al suo tempo

con un martello

che diventa ogni giorno

più pesante,

strappa chiodi arrugginiti

dai mobili che hanno arredato

la sua vita.

Intanto il suo cuore antico

picchia contro le pareti del petto

seguendo il ritmo sempre più lento

di quel martello che schioda

sogni e ricordi

viatico per l’ultimo tratto di strada

sulle orme della sua Euridice.

*

SIEDZĄC U KRESU SWEGO CZASU

Dziwaczne wiosny,

upalne lata

pozostawiły ślady

na dębie,

który stał się wierzbą,

wyblakły słowa

wyryte

w pajęczynie zmarszczek

przecinających skórę.

Gdy jesień

ustępuje zimie,

siedząc u kresu swego czasu,

z młotkiem,

który z każdym dniem

staje się coraz cięższy,

wyciąga zardzewiałe gwoździe

z mebli,

które urządzały

jej życie.

Tymczasem stare serce

bije o ściany piersi,

podążając za coraz wolniejszym rytmem

tego młotka,

który wybija 

marzenia i wspomnienia 

wiatyk

na ostatni odcinek drogi

śladami jego Eurydyki.

***

COME UN CLANDESTINO

Come un clandestino

invisibile

attraverso i giorni

trascinando

un bagaglio

di sentimenti congelati

e di viscosi pensieri.

Leggo la vita spaginata

di un ospite

non invitato

cercando la parola

che apra l’anima

all’eternità

*

JAK NIELEGALNY WĘDROWIEC

Jak nielegalny wędrowiec

niewidzialny

przemierzam dni

wlokąc

bagaż

zamrożonych uczuć

i lepkich myśli.

Czytam życie

rozsypane na kartach

nieproszonego

gościa

szukając słowa,

które otworzy duszę

na wieczność.

***

ATTIMI

Sbrigliare i pensieri

correre la vita senza aspettare

albe e tramonti, gettare al vento

i giorni senza la fatica

di ricordare fertili stagioni lontane

scaldarsi al calore delle braci

senza più cercare l’ardore

della fiamma, rinverdire anche

se non è primavera

scoprire l’eternità degli attimi

bloccati nella strozzatura della clessidra

sintagmi brevi nella grammatica

lenta del tempo.

*

CHWILE

Uwolnić myśli z uprzęży,

biec przez życie, nie czekając

na świty i zachody słońca,

rzucać na wiatr

dni bez znoju 

przywoływania żyznych

odległych pór roku

ogrzewać się ciepłem paleniska,

nie szukając już

żarliwości płomienia,

zazielenić się na nowo,

choć to nie jest wiosna.

odkryć wieczność chwil

zatrzymanych w zwężeniu klepsydry

krótkie frazy

w powolnej gramatyce czasu.

***

QUANDO TI ACCADE DI VIVERE

Quando il giorno è pronto

a sciogliersi in luce e il cuore

a svampare faville

non vedi gli strappi rattoppati

in notti di luna nuova,

non rimpiangi cose già state

nascoste nei cupi silenzi di grotte

o nel lento assestarsi d’acque

in cavità di cenere.

Quando ti accade di vivere

ti avvolge il profumo struggente

del gelsomino, l’immateriale

pienezza del glicine fiorito

ai bordi dell’anima

tra colori di terra

e trasparenze di fondali.

Quando ti accade di vivere

sei acqua senz’argini

farfalla posata sull’allegria di begonie

pesca carica di mille sapori.

Quando ti accade di vivere

non senti odore d’autunno

e anche nell’ombra scorgi

avventure nuove da correre.

*

KIEDY ZDARZA CI SIĘ ŻYĆ

Kiedy dzień jest gotów

rozpłynąć się w świetle,

a serce

rozsypać iskry,

nie dostrzegasz rozdarć

załatanych

w nocach nowiu,

nie żałujesz minionych rzeczy,

ukrytych w mrocznych ciszach grot

ani w powolnym osiadaniu wód

w zagłębieniach popiołu.

Kiedy zdarza ci się żyć,

otula cię przejmująca woń 

jaśminu,

niematerialna

pełnia kwitnącej glicynii

na obrzeżach duszy,

wśród barw ziemi

i przejrzystości głębin.

Kiedy zdarza ci się żyć,

jesteś wodą bez brzegów,

motylem spoczywającym

na radosnej begonii,

brzoskwinią ciężką

od tysiąca smaków.

Kiedy zdarza ci się żyć,

nie czujesz zapachu jesieni

i nawet w cieniu dostrzegasz

nowe przygody,

którym można wyjść naprzeciw.

***

AMARE AL TRAMONTO

È strano l’amore

al tempo del tramonto

quando arriva improvviso

come riverbero di luce

che squarcia il buio

e sbriciola l’orizzonte,

come colpo di vento

nel silenzio di un mattino

o come tempesta

che arruffa i pensieri.

Affonda le radici in un cuore stanco,

lo spoglia come d’autunno un ramo

che tra foglie e sassi,

nasconde sogni e paure

e tu, con un brivido di stupore,

ascolti un canto

di passi felici come una pioggia

leggi il sole oltre le nuvole

e scopri intorno

tutto il cielo che serve

per essere felice,

ancora,

o per la prima volta.

*

KOCHAĆ O ZACHODZIE SŁOŃCA

Dziwna jest miłość

w czasie zachodu słońca,

gdy przychodzi nagle

jak odblask światła,

który rozdziera ciemność

i kruszy horyzont,

jak powiew wiatru

w ciszy poranka

lub jak burza,

rozwiewająca myśli.

Zapuszcza korzenie

w zmęczonym sercu,

obnaża je jak jesienną gałąź,

która między liśćmi i kamieniami

ukrywa sny i lęki

a ty, z dreszczem zdumienia,

słuchasz pieśni

szczęśliwych kroków jak deszczu,

dostrzegasz słońce ponad chmurami

i odkrywasz wokół siebie

całe niebo, którego potrzeba,

by być szczęśliwym

raz jeszcze,

lub po raz pierwszy.

***

IN QUELLA RISACCA DI SILENZIO

Nel frastuono d’un tempo stridente

tra miti infranti e fragili verità

m’infilo in una risacca di silenzio

dove non odo voci dissonanti.

Mi spoglio di pensieri rumorosi,

metto a tacere i subbugli del cuore

per ritrovare l’anima

imprigionata in schianti di buio.

Un bisbiglio di luce

mi guida oltre il presente,

al di là della terra e delle galassie

in uno spazio di silenzio fecondo

dove ricompongo il quadro

scomposto della vita,

dove mi riconosco accadimento

minuscolo su un piccolo pianeta,

granello di polvere che vortica senza sosta.

Prendo coscienza della brevità dei giorni,

dell’inconsistenza e della grandezza

del vivere.

Allora, con gli occhi dentro il cielo,

posso aspettare l’oro del primo sole

e l’armonia di colori del primo mattino.

I rumori dissonanti sono ormai

vuoti balbettii sottotraccia.

*

W TAMTYM PRZYBOJU CISZY

W zgiełku czasu, zgrzytającym

wśród rozbitych mitów

i kruchych prawd,

zanurzam się

w przybój ciszy,

gdzie nie słyszę

dysonansów głosów.

Zrzucam z siebie

hałaśliwe myśli,

uciszam zamęt serca,

by odnaleźć duszę

uwięzioną

w trzaskach ciemności.

Szept światła

prowadzi mnie

poza teraźniejszość,

poza ziemię i galaktyki,

w przestrzeń żyznej ciszy,

gdzie składam na nowo obraz

rozbitego życia

i rozpoznaję siebie

jako drobne zdarzenie

na małej planecie,

ziarenko pyłu

wirujące bez końca.

Uświadamiam sobie krótkość dni,

kruchość i wielkość

istnienia.

Wtedy, z oczami

utkwionymi w niebie,

mogę czekać na złoto

pierwszego słońca

i harmonię barw

pierwszego poranka.

Niezgodne dźwięki

są już tylko

pustym szeptem 

ukrytym w tle.

***

...E SARÀ MARE

Narra di vite bagnate dalla luna,

bruciate dalla salsedine,

naufragate tra flutti furiosi.

Canta anche di noi, il mare:

quando due gocce ingenue

danzavamo insieme

sulla schiena delle onde,

quando ci siamo perdute

inghiottite dalla sabbia,

quando senza voce

abbiamo continuato a chiamarci.

Forse una conchiglia,

innamorata del nostro amore,

custodisce ancora

quelle due gocce

che hanno smesso di cercarsi,

ignare

di appartenersi ancora.

Mi fermerò sulla riva,

accanto alla conchiglia più bella,

e aspetterò.

Ricominceremo la danza

diversi, più veri,

e saremo più felici,

perché avremo imparato

… e sarà mare. 

*

… I NASTANIE MORZE

Opowiada o żywotach skąpanych w świetle księżyca,

spalonych solą morską,

zatopionych pośród gniewnych fal.

Śpiewa także o nas, morze:

kiedy byliśmy dwiema niewinnymi kroplami,

tańczącymi razem

na grzbiecie fal,

kiedy zgubiliśmy się

połknięci przez piasek,

gdy bezgłośnie 

wciąż wołaliśmy siebie nawzajem.

Może jakaś muszla,

zakochana w naszej miłości,

wciąż przechowuje

te dwie krople,

które przestały się szukać,

nieświadome,

że nadal do siebie należą.

Zatrzymam się na brzegu,

obok najpiękniejszej muszli,

i będę czekać.

Znów rozpoczniemy taniec,

inni, bardziej prawdziwi

i będziemy szczęśliwsi,

bo się nauczyliśmy 

… i nastanie morze.

***

 COME PRIMULA TRA FOGLIE MORTE

Prima che il crepuscolo spenga i fiori del prato e la notte maceri l’erba, prima che sorga la stella del mattino e l’allodola intoni l’inno al sole, avvolta in uno scialle di giorni vissuti ti aspetterò seduta sul filo dell’orizzonte là dove i morti danzano tenendosi per mano.

Darò un’ultima occhiata attraverso lo strappo della maglia del tempo e sarà leggero il tremito prima del silenzio. Poi, senza addii e senza lacrime, terminerò il viaggio con te, madre, fisserò i tuoi occhi d’abisso e d’infinito per scoprire il mistero dell’umano e del divino.

Con te troverò il luogo in cui abitare dove sono raccolte tutte le vite sparse lungo il cammino e rifiorirò come primula tra foglie morte.

*

JAK PIERWIOSNEK WŚRÓD MARTWYCH LIŚCI

Zanim zmierzch zgasi kwiaty łąki,

a noc rozetrze w proch trawę,

zanim wzejdzie gwiazda poranka

i skowronek wyśpiewa hymn ku słońcu,

owinięta w szal przeżytych dni

będę czekać na ciebie,

siedząc na krawędzi horyzontu,

tam, gdzie zmarli tańczą,

trzymając się za ręce.

Rzucę ostatnie spojrzenie

przez rozdartą tkaninę czasu

i lekki będzie dreszcz

przed ciszą.

Potem, bez pożegnań

i bez łez,

zakończę z tobą podróż,

matko.

Utkwię wzrok w twych oczach

pełnych otchłani i nieskończoności,

by odkryć tajemnicę

tego, co ludzkie i boskie.

Z tobą odnajdę miejsce,

w którym zamieszkam,

gdzie zebrane są wszystkie byty

rozsiane wzdłuż drogi.

I zakwitnę na nowo

jak pierwiosnek

wśród martwych liści.

***