Poesia bilingue: Alfredo Panetta, sette poesie dal ciclo "Da Smirna a Crotone" / Alfredo Panetta, siedem wierszy z cyklu "Od Smyrny do Crotone"

 

Przekład z języka włoskiego Izabella Teresa Kostka.

Traduzione in lingua polacca Izabella Teresa Kostka.

***

Alfredo Panetta 

       

   Alfredo Panetta esordisce nel 2005 con "Petrhi i limiti" ("Pietre di confine", Moretti &Vitali, Premi Montale, Lanciano). Qui l'autore raccoglie le voci delle persone e del luogo dove ha vissuto i primi anni della sua vita, la Calabria arcaica della Vallata del Torbido. Nel 2021 pubblica "Ponti sdarrupatu" ("Il crollo del ponte", Passigli Editori.; Premi San Domenichino, Limbiate). Qui la voce di Panetta è al servizio delle vittime e dei familiari della tragedia del Ponte Morandi. Altri suoi testi sono presenti in varie riviste del settore (tra le altre "Nuovi Argomenti", "Atelier", "Il Segnale", "Gradiva") e raccolte antologiche (l'Italia a Pezzi, Annuario Raffaelli 2019, Guardando per terra ). E del 2025 l'ultima raccolta: "Ndrangheta" (Passigli Editori), dove l'autore ricorda e dà luce alle vite di alcune vittime innocenti della Mafia in Calabria. Sue sillogi sono state tradotte in rumeno, spagnolo, francese. Altri premi vinti: Pascoli, Gozzano, Noventa-Pascutto, Nosside. 

*

Alfredo Panetta debiutował w 2005 roku tomem "Petrhi i limiti” ("Kamienie graniczne”, wyd. Moretti & Vitali, zdobywca nagrody Montale, Lanciano). W tej książce autor zbiera głosy ludzi i miejsca, w których spędził pierwsze lata życia w  archaicznej Kalabrii w dolinie Torbido. W 2021 roku opublikował "Ponti sdarrupatu” ("Zawalenie mostu”, wyd. Passigli Editori, zdobywca nagrody San Domenichino, Limbiate). W tej publikacji głos Panetty oddany jest ofiarom i rodzinom tragedii mostu Morandi. Inne jego teksty ukazywały się w różnych czasopismach branżowych (m.in. "Nuovi Argomenti”, "Atelier”, "Il Segnale”, "Gradiva”) oraz w zbiorach antologicznych ("L’Italia a pezzi / Włochy w kawałkach”, "Annuario Raffaelli 2019 / Kronika Raffaelli 2019”, "Guardando per terra / Patrząc na ziemię”). W 2025 roku ukazał się jego najnowszy tom "Ndrangheta” (wyd. Passigli Editori), w którym autor upamiętnia i przybliża losy niewinnych ofiar mafii kalabryjskiej.  Jego utwory były tłumaczone na język rumuński, hiszpański i francuski. Zdobył również inne nagrody m.in.: Pascoli, Gozzano, Noventa-Pascutto, Nosside.

***

   

                                        DA SMIRNE A CROTONE / OD SMYRNY DO CROTONE 

-

MONTAGNE

Mamma mia che montagna!

E più in là, m'hanno detto

   c'è n'è una più grossa

e poi altre a decine

     una fila infinita

sembrano statue giganti

   messe a guardia di un'isola.

E dentro ogni montagna, quanti boschi!

   Con faggeti a sfiorare le nuvole

castagneti, carpini, lecci

   e alberi da frutta

che sfamerebbero una metropoli.

E dentro gli alberi

    pullula la vita, con api

che ci fanno il nido

   formiche operose

come schiavi d'Egitto.

E sulla corteccia

muschi e licheni che il sole

   sublima di luce. 

E dentro la luce forse

   c'è Dio 

che gioca con la materia

ricavando dal niente ogni cosa

*

GÓRY

Mamma mia, co za góra!

A dalej, mówili mi,

      jest jeszcze większa,

a potem dziesiątki innych,

      nieskończony szereg,

wyglądają jak gigantyczne posągi

      ustawione na straży wyspy.

A w każdej górze ileż lasów!

      Z bukowymi zagajnikami muskającymi chmury,

kasztanowcami, grabami, dębami ostrolistnymi

      i drzewami owocowymi,

które wyżywiłyby metropolię.

A w drzewach

     tętni życie z pszczołami,

budującymi tam gniazda

     i mrówkami pracowitymi

jak niewolnicy Egiptu.

Na korze

mchy i porosty, które słońce

      przemienia w światło.

A w tym świetle może

       jest Bóg,

który bawi się materią,

tworząc z niczego wszystko.

***

CATERINA, IERI E OGGI 

Stava seduta per intere giornate

   davanti al focolare, guardava

la legna consumarsi lentamente nell'aria.

Sgranava il rosario con la fede

   ingenua dei bambini, mentre

il fumo le asciugava le palpebre. 

   Se entrava qualcuno lasciava 

scivolare lo sguardo sul pavimento

   trattenendo per poco il respiro.

Nulla di quello che accadeva

   al mondo poteva turbare i suoi gesti

le abitudini le davano una forza

   che concentrava in una essenziale lentezza.

Con gli anni l'asma le accorciò

   le ossa e il suo viso divenne la mappa

d'una generazione battuta, mai vinta.

Una sera la vidi appoggiata alla spalliera

   del letto, fissava le crepe d'un vuoto

che allora non poteva lambirmi.

Oggi è qui, in queste sillabe Caterina

   più viva che mai, la sua voce

fa eco alla mia, sempre più ingolfata

   nel frastuono dei clacson.

E in certe notti, in cui i sogni

   tardano a venire, m'affaccio

al balcone, in posizione di attesa

   e oltre il buio mi pare di sentire

che qualcosa, qualcosa di buono rimane. 

                                             

*

CATERINA, WCZORAJ I DZIŚ

Siedziała całymi dniami

      przy palenisku, patrząc

jak drewno powoli znika w powietrzu.

Przesuwała paciorki różańca z wiarą

       naiwną jak u dzieci, a

dym osuszał jej powieki.

        Gdy ktoś wchodził, pozwalała

spojrzeniu opaść na podłogę,

          wstrzymując na chwilę oddech.

Nic z tego, co działo się

     na świecie, nie mogło zakłócić jej gestów, 

nawyki dawały jej siłę,

      którą skupiała w stanowczej powolności.

Z biegiem lat astma skurczyła 

      jej kości, a twarz stała się mapą

pokolenia doświadczonego, lecz nigdy niepokonanego.

Pewnego wieczoru zobaczyłem ją opartą o wezgłowie

      łóżka, wpatrywała się w szczeliny pustki,

która wtedy nie mogła mnie jeszcze dosięgnąć.

Dziś jest tutaj, w tych sylabach Caterina,

      bardziej żywa niż kiedykolwiek, jej głos

odbija się echem od mojego, coraz bardziej zdławionego

       w zgiełku klaksonów.

I w niektóre noce, kiedy sen

       nie chce nadejść, wychodzę

na balkon, w oczekiwaniu

      i poza mrokiem zdaje mi się słyszeć,

że coś, coś dobrego pozostaje.         

***

MARE D'ANICE  (A Erika)

Il mare, lì ora. Mentre al buio

trama nuove sfide. Il blu.

   Un blu anice di una bellezza

insopportabile. Chiazze di nubi

si disperdono a nord, e oltre.

Quasi a sfiorare le ali dei rigogoli.

Il loro canto muto in volo. 

   Sibila tra le scie d'azzurro

una raffica di piombo. Lungo

la rotta indizi di nascite e di perdite.

Beato, dice il saggio, chi non sa 

volere. Una mattina di 50 anni fa

il sole spezzò in due il fronte di un dirupo

deviò di trenta gradi il nostro sguardo.

Tutto da allora trema sotto il cielo.

Penso alla mia vecchia  primavera

penso  ai suoi doni. Bacche e radiche

polpe e fiabe: primizie da gustare. 

   Le fragole e i limoni

ci svelano i segreti delle zolle.

È meglio progettare da qui

a un'ora. Il giorno che è trascorso

è un grumo duro, spuntato

   come un'alba sulla gola.

Quello che avremo è un seme 

scuro sui sogni coltivati.

Quello che abbiamo è il fiato 

   acre, lieve sulle dita.

Così, nel cielo arso, tra i rami

   lacerati, ritorneremo forse

ciò che non siamo stati.

*

ANYŻOWE MORZE (dla Eriki)

Morze, tam i teraz. Gdy w ciemności

tka nowe wyzwania. Ten błękit.

      Anyżowy błękit o pięknie 

nie do zniesienia. Plamy chmur

rozpraszają się na północ i dalej.

Jakby muskał skrzydła strumieni.

Ich niemy śpiew w locie.

       Syczy w błękitnych smugach

podmuch ołowiu. Wzdłuż

drogi ślady narodzin i strat.

Błogosławiony, mówi mędrzec, kto nie pragnie.

Pewnego poranka, pięćdziesiąt lat temu,

słońce rozłupało na dwoje krawędź urwiska,

odchyliło o trzydzieści stopni nasz wzrok.

Od tamtej pory wszystko drży pod niebem.

Myślę o mej dawnej wiośnie,

myślę o jej darach. O jagodach i korzeniach,

miąższu i baśniach: o pierwszych plonach do skosztowania.

       Truskawki i cytryny

odsłaniają sekrety ziemi.

Lepiej planować czas stąd

na godzinę naprzód. Dzień, który minął,

jest twardą bryłą, wyrastającą

        jak świt nad gardłem.

To, co będziemy mieć, to nasiono

ciemne na uprawianych snach.

To, co mamy, to oddech 

       cierpki, lekki na palcach.

Tak więc, w spalonym niebie, pośród

          rozdartych gałęzi, powrócimy może

do tego, czym nie byliśmy.

***

IO NON MI ARRABBIO

Vedi, oltre il fiato

   il mio collega

mi ha rubato il tempo.

Sta davanti al tornio

solo quando passa il caporeparto

   gonfia il petto

come un gallo in cerca di consenso.

   

     A me mi guarda

dall'alto verso il basso

   come chi non è degno

di essere guardato.

Ma io non mi arrabbio, sai

   sto nella pace

che il lavoro detta.

Ora che ho capito un po' di cose

so come realizzarle

   si tratti di una vite

ad alta precisione

   o di abbassare gli occhi

al momento opportuno.

So la differenza

tra un'assenza e una perdita

   e che la prepotenza

dura il tempo di una rosa

   so che ogni rosa

ha in parti diseguali

   luci ed ombre.

   

   Imparo dal mestiere

che ogni giorno mi sorprendo

   di me e del lavoro.

Così, senza pretese vado avanti.

 

E allora osservo il mio collega

come solo dal basso

   si può fare

leggo nella sua pochezza

   il niente di oggi.

Lui, così sfortunato

a non amare il lavoro.

*

JA SIĘ NIE GNIEWAM

Widzisz, oprócz oddechu 

      mój kolega

skradł mi czas.

Stoi przy tokarce

tylko wtedy, gdy przechodzi brygadzista

      i wypina pierś

jak kogut szukający uznania.

      Obrzuca mnie wzrokiem 

z góry na dół,

       jak kogoś niegodnego

spojrzenia.

Lecz ja się nie gniewam, wiesz,

      trwam w spokoju,

który wyznacza praca.

Teraz, gdy trochę rzeczy się nauczyłem,

wiem, jak je wykonać, 

       czy to chodzi o śrubę

o wysokiej precyzji,

        czy o spuszczenie wzroku

we właściwej chwili.

Znam różnicę

między absencją a stratą

        i wiem, że przemoc

trwa tyle co róża,

      wiem, że każda róża

posiada zarówno 

        światło, jak i cień.

        

      Uczę się z rzemiosła

i każdego dnia zaskakuję 

         sam siebie i zadziwiam mą pracą.

W ten sposób, bez roszczeń, podążam dalej.

Wtedy patrzę na mego kolegę

 tak, jak tylko z dołu

         można spoglądać 

i czytam w jego mierności

         pustkę dnia dzisiejszego.

On jest tak nieszczęśliwy,

bo nie umie kochać pracy.

***

DA SMIRNE A CROTONE

Io che scrivo, incido su carta

tu che zappi, zappa più forte

chi vola invece resti sospeso

a indicarci la strada da Smirne a Crotone.

Chi naviga a vista su Internet

non lesini il tempo: pubblichi, posti

chiami a raccolta gli amici i nemici

ci mostri il cammino da Smirne a Crotone.

Chi sta cenando sulla pietra ollare

spenga la gola, abbandoni la tavola

urge sapere, i chiodi alla lingua

qual è il destino da Smirne a Crotone.

Questo è un dolore che esige luce

ci sono croci sputate di sangue

e sogni impiccati sulla battigia

è sacra la via da Smirne a Crotone.

Chi sta studiando elevi lo sguardo

chi sta piallando protenda le mani

chi sta ridendo, lo faccia in amore

ce n'è bisogno a Smirne e a Crotone.

Anche il silenzio si sta sgolando

dal fondo del mare alle tane del cuore

c'è il vuoto e limmenso, la quiete

il rigore  sulla rotta da Smirne a Crotone.

Stavolta no, nessuno si assenti

è la pietà che ci chiama, è l'orrore

le spalle al muro, un groppo dentro

non osi il diavolo chiamarsi fuori.

E manca un passo, un'onda lenta

che dia la pace ai nervi, ristoro

c'è un nido d'aliti sotto il pietrisco

che han sotterrato i viandanti di Smirne.

*La notte tra il 25 e il 26 febbraio 2023 a Steccato di Cutro (KR) naufraga un caicco che trasporta circa 170 migranti. Nel naufragio perdono la vita 95 persone, di cui 34 minori. Il natante proveniva da Smirne, in Turchia, era probabilmente diretto a Crotone.

*

OD SMYRNY DO CROTONE

Ja, który piszę, ryję w papierze,

ty, który kopiesz, kop głębiej,

ten, kto leci niech trwa zawieszony,

by wskazać nam drogę od Smyrny do Crotone.

Ten, kto żegluje na oślep w Internecie,

niech nie skąpi czasu: publikuje, postuje,

zwołuje przyjaciół i wrogów,

wkazuje nam drogę od Smyrny do Crotone.

Kto je kolację na kamiennym stole

niech zdławi gardło, odejdzie od stołu, gdyż 

trzeba poznać surową prawdę:

jak toczy się los od Smyrny do Crotone.

To cierpienie, co domaga się światła,

to krzyże zbryzgane krwią

i sny zawieszone na brzegu morza,

święta jest droga od Smyrny do Crotone.

Kto się uczy niech wzrok uniesie,

kto struga niech wyciągnie ręce,

kto się śmieje niech z miłości to czyni,

bo to potrzebne w Smyrnie i w Crotone.

Nawet cisza zdziera sobie gardło,

od dna morza po zakamarki  serca,

jest pustka i bezkres, cisza

i rygor na szlaku od Smyrny do Crotone.

Tym razem nie, niech nikt się nie uchyla,

to litość nas wzywa, groza,

plecy przy ścianie, gula w gardle

niech diabeł nie śmie się wycofać.

Brakuje kroku i powolnej fali,

co dałaby spokój i nerwom ukojenie

jest gniazdo westchnień pod żwirem,

gdzie pogrzebano wędrowców ze Smyrny.

*W nocy z 25 na 26 lutego 2023 roku w Steccato di Cutro (Kalabria) rozbiła się łódź (caicco) przewożąca około 170 migrantów. W katastrofie zginęło 95 osób, w tym 34 dzieci. Jednostka wypłynęła ze Smyrny w Turcji i najprawdopodobniej zmierzała do Crotone.

***

MALEDETTA NOTTE   (Pilastro n.8) 

      

       Maledetta notte

   che tingi di viola

il viso dei passanti.

L'asino sfoga la rabbia

   scalciando la porta di lamiera

la nave lancia il suo grido

   con un fischio acuto di gelo.

Ma l'uomo, dannato per sorte

o per scelta, non ha armi buone

   ad ogni rimedio

     rimedia un veleno.

Nessuno ha capito davvero

   cosa sia successo, perché

C'è stato solo un preavviso

   udito dai cani in calore

percepito dalle madri in dolore.

(Non i pilastri sono crollati

   ma le nostre certezze, un'idea

lineare di futuro. Raccogliamo i nidi di serpi

   che noi tutti abbiamo covato).

Notte, fà che sia maledetto

   ogni parto di luce

in questa terra stuprata

   che merita carezze.

Non cerco più la pace

   non mi consola un amen.

*Alle 43 vittime della tragedia del Ponte Morandi (Genova, 14 Agosto 2018).

*

PRZEKLĘTA NOC (Filar nr 8)

        

        Przeklęta noc,

     która barwi na fioletowo

twarze przechodniów.

Osioł wyładowuje gniew,

      kopiąc blaszane drzwi,

statek wydaje okrzyk

       przenikliwym, lodowatym gwizdem.

Lecz człowiek, przeklęty przez los

lub przez własny wybór nie ma dobrej broni 

       i na każde lekarstwo

          znajduje truciznę.

Nikt naprawdę nikt nie zrozumiał,

      co się stało i dlaczego.

Było tylko przeczucie

       usłyszane przez psy na rui,

wyczute przez matki w bólu.

(To nie filary runęły

lecz nasze pewności, linearna 

wizja przyszłości. Zbieramy gniazda węży,

        które wszyscy wyhodowaliśmy).

Nocy, spraw, by przeklętym był

     każdy poród światłości 

na tej zgwałconej ziemi,

      zasługującej na czułość.

Nie szukam już pokoju,

       nie pociesza mnie amen.

* dla 430 ofiar zawalenia się Mostu Morandi (Genua, 14 sierpnia 2018).

***

LOCRI, PRONTO SOCCORSO 

Fatevi sotto, uomini donore

è giunta lora: scannateci tutti!

Ma prima, ascoltate il grido

affilato della carne-di-cristo

che squarcia menti e pareti,

in questa casa rispettosa di malati.

I pini marittimi a cupola respirano

la polvere di antichi saccheggi,

le pale spinose dei fichidindia

accolgono gli sputi del libeccio.

Sentite, come sentono le zagare

lo sfregare dei corpi sui lenzuoli

aggrinziti, udite i piedi delle brande

come stridono sulle marce piastrelle.

Le unghie di fiato incidono la pelle

con lo stampo indelebile della disperazione.

E come polpi sbattuti sugli scogli

le vostre parole-veleno apriranno solchi 

sui tessuti cadenti dei corpi-

fantasma. Una corrente gelida

paralizzerà i nervi, tra vene e arterie

interrotta ogni comunicazione.

Non cercate, uomini donore

di salvare la vostra coscienza

con medicine di gentilezza pelosa,

scendete dal vostro scranno

per urlare alle pietre: Io sono stato!

Eccomi, il vostro debitore.

E il sangue che ho sparso 

nei corridoi sia la resa per me

unalba di resurrezione per voi.

* Francesco Fortugno, vice presidente della regione Calabria e primario del pronto soccorso dellospedale di Locri, venne assassinato il 16 ottobre del 2005 mentre si recava ad esercitare il suo diritto di voto. 

*

LOCRI, OSTRY DYŻUR 

Podejdźcie bliżej, ludzie honoru,

nadszedł czas: zarżnijcie nas wszystkich!

Lecz najpierw wysłuchajcie 

tnącego jak ostrze krzyku -  ciała - Chrystusa,

rozdzierającego umysły i ściany

w tym domu szacunku dla chorych.

Kopuły nadmorskich sosen oddychają 

pyłem dawnych grabieży,

kolczaste łopaty opuncji

przyjmują splunięcia libeccia.

Poczujcie, jak czujecie kwiaty pomarańczy, 

ocierania się ciał o zmięte prześcieradła; słuchajcie nóg łóżek,

jak zgrzytają po spróchniałych płytkach.

Paznokcie przy oddechu ryją skórę

niezmazanym stemplem rozpaczy.

Jak ośmiornice ciskane o skały

wasze słowa–trucizny wyżłobią bruzdy

w opadających tkankach ciał–widm.

Lodowaty prąd sparaliżuje nerwy,

a między żyłami i tętnicami

ustanie wszelka komunikacja.

Nie próbujcie, ludzie honoru,

ratować sumienia

lekiem czułej uprzejmości;

zejdźcie ze swych tronów,

by krzyczeć do kamieni: Byłem!

To ja, wasz dłużnik.

A krew, którą przelałem

na korytarzach, niech stanie się dla mnie zapłatą,

a dla was świtem zmartwychwstania.

* Francesco Fortugno, wiceprzewodniczący regionu Kalabria i ordynator ostrego dyżuru szpitala w Locri, został zamordowany 16 października 2005 roku, gdy podążał na głosowanie.

***

Per altri articoli dedicati a psicologia, curiosità, benessere, scienza e divulgazione visita anche Italia News Post:

https://italianewspost.wordpress.com