Focus letterario / Fokus literacki: Il potere delle piccole grandi cose - dodici poesie scelte di Giusy Locatelli / Poteva małych wielkich rzeczy - dwanaście wierszy wybranych Giusy Locatelli

Komentarz i przekład na język polski: Izabella Teresa Kostka 

Commento e traduzione in polacco Izabella Teresa Kostka 

***

      La poesia è un’essenza sublime, un’arte nobile che vive in un mondo proprio e obbedisce a leggi proprie, per le quali è difficile trovare un comune denominatore. A volte è grido e accusa, altre volte carezza e conforto, profumo avvolgente della parola e silenzio che porta compimento. È proprio a quest’ultima delle dimensioni poetiche da me evocate appartengono le opere di Giusy Locatelli.

     Sono componimenti che non hanno bisogno di alzare la voce per attirare l’attenzione. Entrano in punta di piedi, come i “Poeti del Silenzio”, che varcano la soglia “senza far rumore” e cercano, nella fragile ragnatela dell’esistenza, ciò che spesso sfugge allo sguardo umano: un filo d’erba, una goccia di rugiada, il canto dei grilli, una crepa nel muro, un animale, un gesto di bontà, la luce della luna, il ricordo dell’amata nonna. Il mondo della poetessa nasce dall’incontro tra la natura e la profondità dell’interiorità. La natura stessa diventa una presenza viva e tangibile, con la quale la voce poetica si identifica in molteplici forme, come nel verso “divento natura”. La poetessa è al tempo stesso volpe e civetta, pigna e fungo, animale e luce, terra e cielo. Nei versi di Giusy Locatelli incontriamo anche un secondo elemento fondamentale: la memoria. Le figure della nonna e della madre custodiscono un’antica saggezza, non scritta nei libri, ma deposta nelle mani, nelle tasche, nei semplici oggetti e nei gesti quotidiani. È un sapere tramandato da donna a donna, che la poesia cerca di salvare dall’oblio, mentre la parola poetica stessa diventa una forma di salvezza e di custodia di questi valori importanti. Nei testi presentati oggi compaiono anche reminiscenze del sacro e della spiritualità, che non si fondano sui dogmi, ma si manifestano come meraviglia di fronte alla creazione, gratitudine, ascolto e… domanda. Che cosa rimane quando la musica finisce? Che cosa resta dell’antica saggezza quando non ci sono più tasche in cui custodirla? È sufficiente una vita leggera? Può la sola bontà diventare salvezza? Queste domande rimangono però prive di una risposta definitiva. La voce di Giusy Locatelli si concentra soprattutto intorno al concetto di consapevolezza e di attenzione. Le piccole cose non sono semplicemente dettagli descrittivi, ma diventano ulteriori “soglie” attraverso le quali il soggetto lirico giunge a una conoscenza più ricca del mondo. Particolarmente significativo è proprio il titolo di una delle poesie, “Il peso leggero delle piccole cose”, che si può considerare una sorta di dichiarazione poetica dell’intera sequenza qui presentata. La contraddizione tra “peso” e “leggerezza” esprime bene l’intero carattere della scrittura di Giusy Locatelli, nella quale ciò che è fragile e piccolo possiede una straordinaria capacità di custodire il senso universale dell’esistenza umana.

        La poesia di Giusy Locatelli è una poesia profondamente intima, ma non è chiusa in se stessa e non si limita soltanto ai sentimenti e alla spiritualità. La sua forza risiede soprattutto nella capacità di conferire significato alle piccole cose. La poetessa sembra suggerire che proprio ciò che appare più fragile — cioè la memoria, la bontà, la bellezza, il silenzio, la poesia stessa — possa diventare il valore più capace di sostenerci nella vita.

Auguro a tutti profonde riflessioni.

Izabella Teresa Kostka, settembre 2026

*

Poezja jest istotą wysublimowaną, to szlachetna sztuka żyjąca we własnym świecie i poddana własnym prawom, dla których trudno znaleźć wspólny mianownik. Czasami jest krzykiem i oskarżeniem, innym razem pieszczotą i ukojenieniem, otulającą wonią słowa i ciszą niosącą spełnienie. Właśnie do ostatniego z wymienionych przeze mnie wymiarów poetyckich należą utwory Giusy Locatelli.

       To teksty, które nie potrzebują podnosić głosu, by zwrócić na siebie uwagę. Wchodzą na palcach, jak "Poeci Ciszy”, którzy przekraczają próg "bezszelestnie” i szukają w drobnej pajęczynie istnienia tego, co często umyka ludzkiemu spojrzeniu: źdźbła trawy, kropli rosy, dźwięku świerszczy, pęknięcia w murze, zwierzęcia, gestu dobroci, światła księżyca, wspomnienia ukochanej babci. Świat poetki rodzi się ze spotkania natury i głębokiego wnętrza. Sama przyroda staje się żywą i namacalną obecnością, z którą poetycki głos utożsamia się w wielu odsłonach, jak w wersie "staję się naturą”. Poetka jest jednocześnie lisem i sową, szyszką i grzybem, zwierzęciem i światłem, ziemią i niebem. W wierszach Giusy Locatelli napotykamy także drugi ważny element: pamięć. Postacie babci i matki przechowują dawną mądrość, niezapisaną w książkach, lecz złożoną w dłoniach, kieszeniach, skromnych przedmiotach i prostych, codziennych gestach. To wiedza przekazywana z kobiety na kobietę, którą poezja próbuje ocalić od zapomnienia, a samo słowo poetyckie staje się formą ocalenia i przechowania tych ważnych wartości. W prezentowanych poniżej tekstach pojawiają się także reminiscencje sacrum i duchowości, które nie opierają się jednak na dogmatach, lecz przejawiają się jako zachwyt nad stworzeniem, wdzięczność, słuchanie i… pytanie. Co pozostaje, kiedy muzyka się kończy? Co zostaje z pradawnej mądrości, gdy nie ma już kieszeni, w których można ją przechować? Czy wystarczy lekkie życie? Czy sama dobroć może stać się ocaleniem? Pytania te pozostają jednak bez ostatecznej odpowiedzi. Głos Giusy Locatelli skupia się przede wszystkim wokół pojęcia uważności. Małe rzeczy nie są jedynie szczegółami opisu, lecz stają się kolejnymi progami, przez które podmiot liryczny dociera do bogatszego poznania świata. Bardzo znaczący jest właśnie sam tytuł jednego z wierszy "Lekki ciężar małych rzeczy”, który można uznać za swego rodzaju deklarację poetycką całej sekwencji poetyckiej. Sprzeczność między "ciężarem” a "lekkością” dobrze wyraża cały charakter pisarstwa Giusy Locatelli, w którym to, co kruche i niewielkie, posiada niezwykłą zdolność przechowywania uniwersalnego sensu ludzkiego istnienia. Twórczość Giusy Locatelli to poezja wyjątkowo intymna, lecz nie jest zamknięta tylko w samej sobie, nie ogranicza się jedynie do odczuć i duchowości. Jej moc tkwi przede wszystkim w zdolności nadawania znaczenia rzeczom małym. Poetka zdaje się sugerować, że właśnie to, co wydaje się najbardziej kruche tzn. pamięć, dobroć, piękno, cisza, sama poezja, może być tym, co staje się najbardziej podtrzymującą nas na sile wartością w życiu.

Życzę wszystkim głębokich przemyśleń.

Izabella Teresa Kostka, wrzesień 2026

***

POETI DEL SILENZIO

Noi, Poeti del Silenzio, varchiamo la soglia senza far rumore.

Vestiti di velo e con calzari muti intrecciamo sentieri antichi, 

oltre il tempo conosciuto.

Non c'è frastuono in quel ricovero segreto. 

Non c'è baccano in nessun tempio. 

Puoi udire il sospiro della Vita stessa, invece, 

e inalare il suo respiro.

Noi, Poeti del Silenzio, eterni seppur mortali, ritorniamo cavalcando versi. 

Ma non scricchiola il ghiaccio sotto i nostri piedi. 

Sarebbe troppo banale.

*

POECI CISZY

My, Poeci Ciszy, przekraczamy próg bezszelestnie.

Odziani w welony i w sandały niemi splatamy pradawne ścieżki,

poza czasem, który znamy.

W tym sekretnym schronieniu nie ma zgiełku.

W żadnej świątyni nie ma hałasu.

Możesz za to usłyszeć westchnienie samego Życia

i wdychać jego oddech.

My, Poeci Ciszy, wieczni, choć śmiertelni, powracamy, galopując na wersach.

Lecz lód pod naszymi stopami nie trzeszczy.

To byłoby zbyt banalne.

***

DI MUSICA E DI POESIA 

La sento, 

è l'aria che si deforma al fluire delle note 

uno scialle che oscilla 

al mio passo di danza 

una lieve carezza di ala che sfuma.

È una corda tesa 

lo strumento che porto nel cuore 

e che ogni giorno accordo al ritmo dei sogni 

al sorriso, della viola di campo a quello sdentato della crepa sul muro dove ancora rintana l'antica melodia.

Cadono le note

quando finisce la musica. 

Solo un drappo della sua eco perdura in memoria, 

un lembo di cielo che nascondo nel taschino 

come segretissimo e potente talismano, 

sublime dono divino.

*

O MUZYCE I POEZJI

Czuję ją,

to powietrze, które odkształca się pod wpływem płynących nut,

szal, kołyszący się

w mym tanecznym kroku,

lekkie muśnięcie skrzydła, które niknie.

To napięta struna,

instrument, który noszę w sercu

i każdego dnia stroję do rytmu marzeń,

do uśmiechu polnego fiołka i tego bezzębnego,

na pękniętym murze, gdzie wciąż kryje się pradawna melodia.

Spadają nuty,

gdy muzyka dobiega końca.

W pamięci pozostaje tylko odłamek jej echa,

skrawek nieba, który chowam w kieszeni

niczym najtajniejszy i potężny talizman,

wzniosły dar boski.

***

IL PESO LIEVE DELLE PICCOLE COSE

Di piccole cose è fatto il mio mondo

di gemme inesplose, di chicchi di neve

ancora da sciogliere

di ghiaia minuta che scrocchia al mio passo.

Di piccole cose si nutre il mio fiato

di coriandoli allegri e briciole per pettirossi

di bava di lumaca nel suo lento avanzare

di gocce di brina sulla soglia del giorno.

Di piccole cose costruisco il futuro

una foglia sul muretto

un angolo del giardino

una lettera nel cassetto.

*

LEKKI CIĘŻAR MAŁYCH RZECZY

Z małych rzeczy zbudowany jest mój świat

z nierozkwitłych jeszcze klejnotów, z ziarenek śniegu

czekających na roztopienie,

z drobnego żwiru, który chrzęści pod moimi krokami.

Małymi rzeczami syci się mój oddech

wesołymi konfetti i okruszkami dla rudzików,

śluzem ślimaka w jego powolnym posuwaniu się naprzód,

kroplami rosy na progu dnia.

Z małych rzeczy buduję przyszłość

z liścia na murku,

z zakątka ogrodu,

z listu w szufladzie.

***

ALLA FINE DELLA CERIMONIA

Crocchio di anime

tira tardi, la sera,

sul sagrato della Chiesa.

Come da terrazza

di storico maniero

si sovrasta il panorama notturno:

l'ampia valle, là sotto,

le luci dei villaggi

ricamati sul monte, di fronte,

mentre la luna, quasi piena,

abbraccia la scena.

Non c'è fretta nella notte sospesa.

Anche il tempo s'arresta

sulla pietra antica del paese.

*

NA KONIEC CEREMONII

Gromadka dusz

przeciąga wieczór,

na placu przed kościołem.

Jak z tarasu

historycznego zamczyska rozciąga się widok na nocny pejzaż:

rozległą dolinę tam w dole,

światła wiosek

wyhaftowane na przeciwległym zboczu,

a niemal pełny księżyc

obejmuje całą scenę.

Nie ma pośpiechu w zawieszonej nocy.

Nawet czas zatrzymuje się

na starych kamieniach miasteczka.

***

SOGNO DI GOMMA

In un sogno continuo ci muoviamo

spostando ragnatele di ricordi,

pesanti tende ammuffite.

Attutiti nei sensi ricamiamo la vita

come ciechi sarti a tentoni sulla tela

mentre pensieri di ragni s'aggrappano al mondo.

L'aria è fitta di paure, densa a respirare

e pure dormiamo per ancora sognare:

angeli, cieli, clamorose cadute.

Nel mare di gomma torniamo al mattino

pronti a nuotare, nuotare, per non affogare.

Lottiamo sì tanto, per non lottare.

*

GUMOWY SEN

W nieustannym śnie poruszamy się,

odsuwając pajęczyny wspomnień,

ciężkie, spleśniałe zasłony.

Otępieni w zmysłach haftujemy życie

jak ślepi krawcy, po omacku sunący po płótnie,

gdy pajęcze myśli uczepiają się świata.

Powietrze jest gęste od strachu, ciężkie do oddychania,

a jednak śpimy, by znów śnić:

anioły, niebiosa, gwałtowne upadki.

W gumowym morzu wracamy o poranku,

gotowi pływać, pływać, by nie utonąć.

Tak bardzo walczymy, by nie walczyć.

***

IN ANONIMATO

Non era famosa la mia nonna

ma nelle tasche del grembiale

conservava un'antica saggezza,

bianca, come la crocchia che portava

adagiata sulla nuca,

bianca, come la farina per il pane

sulle sue mani operose.

Non era famosa la mia nonna,

contadina di montagna,

traduttrice di lingua immortale.

Con ogni erba di prato intesseva

misteriosi discorsi,

per ogni foglia d'autunno ricamava

preziosi racconti.

Non era famosa la mia mamma

pur scambiando la valle con le vie della città,

l'alternarsi degli astri con la fredda

luce dei lampioni.

Nonostante tutto, nelle tasche del suo paltò,

albergava ancora tanta antica saggezza.

Non sono famosa neanch'io

in questi giorni più bui, dove graffio

le pareti di casa, in cerca dell'odore

pungente del muschio.

Non sono famosa in quest'oggi che è già domani,

un ponte scagliato verso un futuro ombroso.

Eppure, nei miei occhi, dimora ancora

quell'antica saggezza: di madre, di nonna,

di donna nella sua eterna promessa.

Anche se di tasche per riporla non ce n'è più.

*

W ANONIMOWOŚCI

Moja babcia nie była sławna,

lecz w kieszeniach fartucha

przechowywała odwieczną mądrość,

białą jak kok, który nosiła

ułożony na karku,

białą jak mąka do pieczenia chleba

na jej pracowitych dłoniach.

Moja babcia nie była sławna,

góralska chłopka,

tłumaczka nieśmiertelnego języka.

Z każdą polną trawą tkała

tajemnicze rozmowy,

na każdym jesiennym liściu haftowała

cenne opowieści.

Moja mama również nie była sławna,

choć zamieniła dolinę na miejskie ulice,

wędrówkę gwiazd na chłodne 

światło latarni.

Mimo wszystko, w kieszeniach jej płaszcza

wciąż mieszkało wiele odwiecznej mądrości.

Ja także nie jestem sławna

w tych coraz mroczniejszych dniach, gdy drapię

ściany domu, szukając ostrego

zapachu mchu.

Nie jestem sławna w tym dzisiejszym dniu, który jest już jutrem,

w moście rzuconym ku cienistej przyszłości.

A jednak w mych oczach wciąż mieszka

tamta odwieczna mądrość: matki, babci,

kobiety w jej wiecznej obietnicy.

Choć nie ma już kieszeni, w których można by ją przechować.

***

LUNA DI VELLUTO

Le ombre lunghe dicono che è sera

ma già ti vedo, luna piena

riflessa sulla superficie delle cose.

Liquida essenza scorri

inondando antri oscuri

mentre sospesa, resto

nell'eternità di questo istante.

Perfino tu, oh luna,

sei troppo per me, stasera.

Mi accontento della tua ombra,

della tua luce riflessa

mentre timida sbircio

dietro la tenda della notte.

È di velluto il Vuoto

dietro agli occhi di chi vede.

*

AKSAMITNY KSIĘŻYC

Długie cienie mówią, że nadszedł wieczór,

lecz już cię widzę, księżycu w pełni,

odbity na powierzchni rzeczy.

Płynna esencjo, przepływasz,

zalewając mroczne zakamarki,

gdy ja, zawieszona, pozostaję

w wieczności tej jednej chwili.

Nawet ty, o księżycu,

jesteś dziś dla mnie zbyt wielki.

Zadowalam się twym cieniem,

twym odbitym światłem,

gdy nieśmiało zerkam

zza kotary nocy.

Aksamitna jest Pustka

za oczami tego, kto widzi.

***

URGENZA

Ho percepito

un fremito di cuore

all'interno della corolla.

Un flebile urlo di vita

che chiama all'espansione.

Io, umile fiore di primavera,

mi specchio nel sogno

dell'infinito

e creo

la mia danza.

In questo bagno di luce

che sa di rinascita

il Cielo e la Terra

è in me.

E sulla fronte,

il bacio della Dea.

*

PILNOŚĆ

Poczułam

drżenie serca

wewnątrz korony kwiatu.

Cichy krzyk życia,

wołającego o rozkwit.

Ja, skromny wiosenny kwiat,

przeglądam się w śnie

nieskończoności

i tworzę

swój taniec.

W tej świetnej kąpieli 

pachnącej odrodzeniem

Niebo i Ziemia

są we mnie.

A na czole

pocałunek Bogini.

***

CASCATA DI GRILLI

Il suono di una cascata di grilli

come un cielo stellato mi avvolge

in questa calda sera d'estate.

I pensieri scricchiolano al ritmico

orologio del tarlo, nel legno

nelle mie ossa,

nel riverbero di questa notte.

L'oscuro velo del bosco cela

grida metalliche, stridore di unghie

tra preda e predatorea graffiare la pace di un finto idillio.

Lascio andare i nastri del giudizio

e mi faccio Natura.

Sono volpe e gufo, pigna e fungo

il cinghiale affamato che scava nell'ombra.

Sono i fasci di luna

tra i cespugli delle nubi,

il suono assordante

di una cascata di grilli.

*

KASKADA ŚWIERSZCZY

Dźwięk kaskady świerszczy

niczym rozgwieżdżone niebo otula mnie

w ten ciepły letni wieczór.

Myśli skrzypią w rytmie

zegara kornika w drewnie,

w moich kościach,

w pogłosie tej nocy.

Mroczna zasłona lasu skrywa

metaliczne krzyki i zgrzyt pazurów

między ofiarą a drapieżnikiem,

które rozdzieraja spokój pozornej idylli.

Pozwalam odpłynąć wstęgom osądu

i staję się Naturą.

Jestem lisem i sową, szyszką i grzybem,

głodnym dzikiem, który kopie w cieniu.

Jestem snopami księżycowego światła

między kępami chmur,

ogłuszającym dźwiękiem

kaskady świerszczy.

***

PROMESSA D'AMORE

Nei tuoi occhi mi specchio

dello stesso candore

e sul tuo cuore pongo

un'eterna promessa.

Che di sale, di zucchero

di miele e cioccolata

sarà il mio paniere,

affinché dolce e saziante

sia il nostro simposio,

che di lacrime di gioia

magia e stupore

sarà il mio bagaglio,

affinché unico e festoso

sia il nostro percorso.

Nella curva di un abbraccio

riposo le mie ciglia

e sul tuo cuore ripongo

questa eterna promessa.

*

OBIETNICA MIŁOŚCI

W twych oczach się przeglądam

w tej samej niewinności,

a na twoim sercu składam

wieczną obietnicę.

Niech moim koszem będą

sól, cukier,

miód i czekolada,

by nasz wspólny sympozjon

był słodki i sycący,

a mym bagażem

łzy radości,

magia i zachwyt,

by nasza wspólna droga

była radosna i jedyna.

W krzywiźnie objęć 

składam me rzęsy do odpoczynku

i na twym sercu 

tę wieczną obietnicę.

***

PREGHIERA

Ho avuto cura del mio corpo, Signore

come un tempio dimora divina.

Ho scelto con attenzione le scarpe

con le quali lasciare impronte

sui sentieri del mondo.

E ancora, mio Signore

ho sparso petali di gentilezza

ai quattro angoli del pianeta

e chiamato per nome

ogni singolo animale,

fratello in questa avventura.

Ho cantato con la tua voce

la Bellezza del Creato

e contato le stelle del cielo

tutte, più una.

Avrò diritto, o mio Signore, alla ricompensa ultraterrena con questo mio lieve vivere? Può bastare la soavità della gentilezza a innalzare una mongolfiera?

*

MODLITWA

Dbałam o swoje ciało, Panie,

jak o świątynię, boskie domostwo.

Z rozwagą wybierałam buty,

którymi zostawiałam ślady

na ścieżkach świata.

I jeszcze, mój Panie,

rozsypywałam płatki dobroci

po czterech stronach świata

i nazywałam po imieniu

każde pojedyncze zwierzę,

brata w tej wspólnej przygodzie.

Śpiewałam Twym głosem

o Pięknie Stworzenia

i policzyłam wszystkie gwiazdy na niebie,

wszystkie i jedną więcej.

Czy posiądę prawo, o mój Panie,

do pozaziemskiej nagrody

za to lekkie życie?

Czy słodycz dobroci wystarczy,

by wznieść balon?

***