Focus letterario/ Fokus literacki: Robert Baranowski, lo stupore e la meraviglia delle cose essenziali - poesie scelte/ Zdumienie i zachwyt nad tym, co uniwersalne - Wiersze wybrane Roberta Baranowskiego

Komentarz krytyczny i przekład na język włoski Izabella Teresa Kostka.

Commento critico e traduzione in italiano Izabella Teresa Kostka.

***

La poesia di Robert Baranowski è un mondo sublime, lontano dal frastuono dei nostri tempi, dalla rabbia e dall'urlo aggressivo dei social media. È una dimensione quasi fatata, intrisa di meditazione, riflessione e profondi sentimenti. A volte, oserei dire, è una vera liturgia poetica: una presenza dedita all'ascolto del silenzio, della natura, del corpo, della memoria e della dimensione spirituale che attraversa l'esistenza umana senza trasformarsi mai in fanatismo. I suoi versi sono sempre brevi ed essenziali, rinunciano all'enfasi e al pathos per affidarsi al potere evocativo della parola e di ogni pausa. È uno spazio profondamente contemplativo nel quale possiamo sprofondare al vespero, abbandonandoci alla meditazione. Nelle poesie qui presentate convivono due realtà solo apparentemente opposte: da un lato la ricerca del sacro (la preghiera, Cristo, la liturgia, il senso della fede come esperienza interiore quotidiana), dall'altro l'attenzione per la corporeità, descritta con grande naturalezza come linguaggio dell'amore sensuale e della conoscenza. Corpo e spirito si intrecciano armoniosamente e appartengono alla stessa sensibilità poetica. Vi è anche uno spazio dedicato alla natura, presenza costante che diventa simbolo di libertà, di rinascita e di ricerca spirituale.Robert Baranowski affida alla voluta semplicità dei versi il compito più difficile: restituire al lettore lo stupore e la meraviglia delle cose essenziali e, proprio per questo, sempre universali.

  Dal punto di vista lessicale, la struttura è ridotta all'essenziale: i versi sono spesso brevissimi, nominali e le pause, così come il bianco della pagina, diventano parte integrante della composizione. Il silenzio non rappresenta un'interruzione, ma costituisce un elemento fondamentale della musicalità delle poesie.Uno dei nuclei tematici fondamentali della raccolta è il riferimento al sacro e alla tradizione cristiana. Esso si trasforma in una vera esperienza esistenziale, in una ricerca continua di risposte sul mistero dell'uomo e sul suo rapporto con Dio. La figura di Cristo, la liturgia, l'Agnello, la preghiera e la cappella votiva appartengono a un caleidoscopio di immagini che si intrecciano con estrema naturalezza alla vita quotidiana. Il sacro convive liberamente con la dimensione più carnale dell'esistenza, quella dell'amore passionale. Tuttavia, vorrei sottolineare che, anche quando il linguaggio si fa più sensuale, come nelle poesie "Geometria" e "Quando guardo", l'autore sceglie sempre una forma delicata di ammirazione che trasforma il corpo amato in un paesaggio da esplorare, mai in un oggetto di possesso o di esplicita descrizione. 

Dal punto di vista strutturale, Robert Baranowski sceglie una scrittura di grande limpidezza, essenziale e minimalista. L'assenza quasi totale della punteggiatura, l'uso del verso breve e le frequenti pause rallentano il ritmo della lettura, invitando il lettore a soffermarsi sul valore di ogni parola e di ogni pensiero. Questa essenzialità mi fa ricordare, per certi aspetti, la tradizione giapponese dell'haiku, pur senza aderire ai suoi molto rigorosi modelli formali. La poesia di Robert Baranowski non descrive il mondo in modo definitivo, ma lo suggerisce, lasciando al lettore uno spazio prezioso per la libera interpretazione.

Senza dubbio, Robert Baranowski rappresenta una delle voci poetiche più riconoscibili e sensibili del panorama poetico polacco contemporaneo.

Izabella Teresa Kostka, luglio 2026

*

Poezja Roberta Baranowskiego jest wysublimowanym światem, odległym od zgiełku naszych czasów, od gniewu i agresywnego krzyku mediów społecznościowych. To przestrzeń niemal baśniowa, przeniknięta medytacją, refleksją i głębokimi uczuciami. Ośmielę się powiedzieć, że bywa prawdziwą liturgią poetycką, istotą oddaną wsłuchiwaniu się w ciszę, naturę, ciało, pamięć oraz w duchowy wymiar ludzkiego istnienia, który nigdy nie przeradza się w fanatyzm. Jego wiersze są zawsze krótkie i oszczędne. Rezygnują z emfazy i patosu, powierzając siłę wyrazu samemu słowu oraz każdej pauzie. Jest to przestrzeń głęboko kontemplacyjna, w której można zanurzyć się o zmierzchu, oddając się medytacji. W prezentowanych tutaj utworach współistnieją dwie rzeczywistości, pozornie tylko sobie przeciwstawne: z jednej strony poszukiwanie sacrum (modlitwa, Chrystus, liturgia, doświadczenie wiary jako codziennego przeżycia wewnętrznego), z drugiej zaś uwaga skierowana ku cielesności, ukazanej z wielką naturalnością jako język zmysłowej miłości i poznania. Ciało i duch harmonijnie się przenikają, należąc do tej samej poetyckiej wrażliwości. Ważne miejsce zajmuje również nieustannie obecna natura, stająca się symbolem wolności, odrodzenia i duchowych poszukiwań. Robert Baranowski powierza zamierzonej prostocie swoich wierszy najtrudniejsze zadanie: przywrócić czytelnikowi zdumienie i zachwyt nad tym, co najprostsze, a zarazem, właśnie dlatego, uniwersalne.

Od strony językowej prezentowaną tu poezję cechuje skrajna oszczędność. Wersy są często bardzo krótkie, nominalne, a pauzy oraz biel kartki stają się integralną częścią kompozycji. Cisza nie jest przerwą, lecz jednym z podstawowych elementów muzyczności tych wierszy. Jednym z najważniejszych tematów tego wyboru wierszy jest odniesienie do świętości i tradycji chrześcijańskiej. Przekształca się ono w autentyczne doświadczenie egzystencjalne, w nieustanne poszukiwanie odpowiedzi na tajemnicę człowieka i jego relację z Bogiem. Postać Chrystusa, liturgia, Baranek, modlitwa czy przydrożna kapliczka tworzą swoisty kalejdoskop obrazów, który z niezwykłą naturalnością splata się z codziennym życiem. To, co święte współistnieje tu swobodnie z bardziej cielesnym wymiarem egzystencji czyli z miłością pełną namiętności. Warto jednak podkreślić, że nawet wtedy, gdy język staje się bardziej zmysłowy, jak w wierszach "Geometria” i "Kiedy patrzę”, autor niezmiennie wybiera subtelną formę zachwytu, dzięki której ukochane ciało staje się krajobrazem do odkrywania, nigdy zaś przedmiotem zawłaszczenia czy wulgarnej dosłowności.

Od strony formalnej Robert Baranowski wybiera poetykę niezwykłej przejrzystości, z zamierzenia prostą i minimalistyczną. Niemal całkowity brak interpunkcji, krótki wers oraz częste pauzy spowalniają rytm lektury, zachęcając czytelnika do zatrzymania się nad wartością każdego słowa i każdej myśli. Ta oszczędność środków przywodzi na myśl, pod pewnymi względami, japońską tradycję haiku, choć nie podporządkowuje się jej rygorystycznym regułom formalnym. Poezja Roberta Baranowskiego nie opisuje świata w sposób ostateczny, a raczej go sugeruje, pozostawiając czytelnikowi cenną przestrzeń dla własnej interpretacji.

Nie ulega wątpliwości, że Robert Baranowski należy dziś do grona najbardziej rozpoznawalnych i najwrażliwszych głosów współczesnej poezji polskiej.

Izabella Teresa Kostka, lipiec 2026

* * *

Oto jest 

człowiek.

Oto Bóg.

On przypomina: 

Kto jest bez 

winy 

Niech pierwszy 

rzuci kamieniem. 

- - - - - - - - - - - - 

Ja pamiętam. 

Dlatego najmniejszy 

kamyk usuwając 

z sandała 

Czynię to 

z namaszczeniem.

Pokusa może 

czyhać tuż 

za rogiem... 

*

Ecco 

un uomo.

Ecco Dio.

Egli ricorda:

Chi è senza colpa

scagli per primo

la pietra.

— — — — — — — — — — —

Io me ne ricordo. 

Per questo, quando tolgo anche il più piccolo sassolino dal sandalo,

lo faccio 

con devozione.

La tentazione può nascondersi proprio dietro l'angolo...

***

U STÓP KAPLICZKI 

Uwalniam słowa... 

Wybrzmiewają 

w liturgii ciszy 

Nawlekam 

paciorek po paciorku 

wersy modlitwy 

Oddaję się 

jej rytmowi 

Odnajdując 

przestrzeń Miłości 

podanej na dłoni

Poczułem

Zaczynam mościć 

dla niej 

gniazdo... 

AI PIEDI DELLA CAPPELLA VOTIVA

Libero le parole...

Risuonano

nella liturgia del silenzio

Infilo,

chicco dopo chicco

i versi

della preghiera

Mi abbandono

al suo ritmo

Ritrovando

lo spazio dell'Amore

offerto

nel palmo di una mano

L'ho sentito

Comincio

a prepararle

un nido...

***

MONOLOG WEWNĘTRZNY

Stoję przed Panem Bogiem

na kolanach

Do uszu wpływa łagodnie

szept modlitwy rozsiany

pośród wiernych…

Moi bracia i siostry

pozostają w objęciach

blasku Baranka…

Podniesiony przed ołtarzem

ręką kapłana

Zdaje się dotykać nieba…

W takiej chwili, sekundzie

nieskończonej

Czuję się stworzony

"na obraz i podobieństwo”

Tylko Miłość wciąż jest inna…

MONOLOGO INTERIORE

Sto davanti al Dio

in ginocchio

Alle mie orecchie giunge piano

il sussurro della preghiera

disperso fra i fedeli...

I miei fratelli e le mie sorelle

rimangono avvolti nell'abbraccio

dello splendore dell'Agnello...

Innalzato davanti all'altare

dalla mano del sacerdote,

Sembra sfiorare il cielo...

In un simile istante, in un secondo infinito

Sento di essere stato creato

"a immagine e somiglianza"

Solo l'Amore rimane ancora

altro.

* * *

życie 

tak bogate 

w wydarzenia 

śmierć

tak bliska

u kresu 

WSZYSTKO

ma znaczenie 

kiedy masz wiarę 

NIC nie 

liczy się 

gdy się poddasz 

warto 

próbować 

by poczuć

podmuch

wiatru na twarzy 

nawet kamień

może się poruszyć 

gdy wzbudzisz 

energię 

serca 

*

la vita

così ricca

di eventi

la morte

così vicina

alla fine

TUTTO

ha un significato

quando hai fede

NULLA

conta

se ti arrendi

vale la pena

provare

per sentire

il soffio

del vento sul volto

anche una pietra

può muoversi

se riesci a destare

l'energia

del cuore

***

NA KRAWĘDZI 

Stoję wpatrzony 

w horyzont 

Stopy oswajają dotykiem 

skalną półkę 

Przywołuję w pamięci 

"dzień powtórnych narodzin" 

Serce przepaja tęsknota 

za ciszą

Mierzę się z nieuchronnością 

lotu 

Ikar pełen entuzjazmu 

przytracza mi skrzydła... 

SULL'ORLO 

Sto immobile, con lo sguardo

fisso sull'orizzonte

I piedi imparano, nel contatto, la sporgenza della roccia.

Richiamo alla memoria

"il giorno della rinascita"

Il cuore è pervaso

dalla nostalgia del silenzio

Mi misuro con l'inevitabilità

del volo

Icaro colmo di entusiasmo

mi lega le ali...

* * *

wiersz

jest... 

czasem

niczym

ciepły wiatr

otulający skronie 

czasem

kroplą deszczu

pomieszaną

z łzą ukradkiem

spływającą

czasem

niesie słowo

miłość

dość gorące

by rozpalić 

serce 

czasem

tylko... 

*

la poesia

è...

a volte

come

un vento caldo

che avvolge le tempie

a volte

una goccia di pioggia

confusa

con una lacrima

che scivola

di nascosto

a volte

porta la parola

amore

abbastanza ardente

da incendiare

il cuore

a volte

soltanto...

***

KIEDY PATRZĘ 

Kiedy patrzę na Twe długie nogi 

w głowie rodzi się plan wspinaczki 

Kiedy patrzę na Twą krągłość bioder 

w lędźwiach budzi się witalność 

Kiedy patrzę na Twe piersi 

moje dłonie z głodu umierają 

Kiedy patrzę na Twą smukłą szyję 

drżą z podniecenia moje palce 

Kiedy widzę Twoją twarz 

zamykam ten obraz w moim sercu 

QUANDO GUARDO 

Quando guardo le tue lunghe gambe

nella mia mente nasce un progetto di scalata

Quando guardo la rotondità dei tuoi fianchi

nei miei lombi si ridesta la vitalità

Quando guardo il tuo seno

le mie mani muoiono di fame

Quando guardo il tuo collo slanciato

le mie dita tremano d'eccitazione

Quando vedo il tuo volto

rinchiudo questa immagine nel mio cuore

* * * 

jestem 

z sylab 

trzech 

wierszem 

niezapisanym 

w końcu 

nie ma co 

rozgadywać się 

o miłości 

*

sono

tre

sillabe

una poesia

mai scritta

in fondo

non serve

dilungarsi

sull'amore

***

GEOMETRIA

Zachwyca mnie 

geometria Twojego 

ciała 

Centymetr po centymetrze 

Przemierzam szlak 

wytyczony krzywą

linią 

Znaczę drogę 

punktami

pocałunków 

Opuszkami palców 

sczytuję płaszczyzny 

- - - - - - - - - - - - - - - - -

Wypukłości cudownie 

znoszą kąt prosty 

Wspinam się po nich

gorącym oddechem

Nie zapominam 

o wklęsłościach 

Symetria ma swoje 

prawa... 

*

GEOMETRIA

Mi incanta

la geometria

del tuo corpo

Centimetro dopo centimetro

Percorro il sentiero

tracciato

da una linea

curva.

Segno il cammino

con punti

di baci

Con i polpastrelli

leggo

le superfici.

----------------------------------

Le convessità accolgono meravigliosamente

l'angolo retto.

Mi arrampico su di esse

con il respiro ardente

Non dimentico

le concavità

La simmetria ha le sue

leggi...

***

ZAPACH 

Każdy wiersz 

ma swój zapach 

Czystej 

kartki papieru 

rozlanego atramentu 

czy świeżo 

zaparzonej kawy 

Pachnie też 

deszczem 

ziemią 

i dymem z ogniska 

Najintensywniej 

pachnie wiersz 

o miłości 

zdradzie 

czy śmierci 

Ich woń 

przenika nasze 

ciało 

nie oszczędzając 

serca 

Odurzeni zapadamy 

w letarg 

wyczekując śpiewu 

ptaka 

czy ciepła przyjaznej 

dłoni...

*

PROFUMO

Ogni poesia

ha il suo profumo

Di un candido

foglio di carta

dell'inchiostro appena versato

o del caffè

appena preparato

Profuma anche

di pioggia

di terra

e di fumo di un falò

Più intenso di tutti

è il profumo della poesia

che parla d'amore,

di tradimento

o di morte

La sua fragranza

attraversa

il nostro corpo,

senza risparmiare

il cuore

Storditi sprofondiamo

nel torpore

in attesa del canto

di un uccello

o del calore

di una mano amica...

* * * 

lubię 

przestrzenie 

błękitu 

wiatr 

prostuje 

tam skrzydła 

ptaków 

i ludzi

*

mi piacciono

le distese 

d'azzurro

là

il vento distende

le ali

degli uccelli

e degli uomini

* * * 

zmierzamy

do celu 

czasem

kręte 

wybierając 

ścieżki 

jedynie 

tam można 

usłyszeć 

śpiew 

ptaka 

poczuć 

zapach 

wiatru 

i dojrzeć 

polne kwiaty 

tak miłe 

sercu Vincenta* 

nawet 

jeśli przygaszone 

czasem

lata skwarem 

nieznośnym

*Vincent van Gogh

*

andiamo

verso una meta

a volte

scegliendo

sentieri

tortuosi

solo là

si possono

udire

il canto

di un uccello,

sentire

il profumo

del vento

e scorgere

i fiori di campo,

così cari

al cuore di Vincent*

anche

se smorzati

talvolta 

da estati d'arsura

insopportabile.

*Vincent van Gogh